Krach na giełdzie, złotówce i polskiej gospodarce w 2016 roku?
To ten artykuł z rodzaju: „nie obędzie się bez kawy lub czegoś mocniejszego” :)
W ostatnich miesiącach przez wszystkie przypadki odmieniany jest w mediach jeden wyraz: krach. Żyjemy w ciekawych czasach. A jakie są tego konsekwencje pisałem niedawno: Giełda i gospodarka w 2016 roku: „Kupuj gdy krew się leje!” „Nie łap spadających noży!”. Jeżeli ktoś jeszcze nie czytał tamtych spostrzeżeń to proszę rzucić okiem bo warto szczególnie w kontekście inwestowania.
Krach na giełdzie: będzie czy nie będzie? Szklana kula
No to zaczynamy :) Oczywiście ja nie mam szklanej kuli więc, jak zwykle, pozostaje opierać się na logicznym rozumowaniu i moich spostrzeżeniach.
Krach na giełdzie: jakie nastroje były w 2007/2008 roku zanim upadł Lehman Brothers
Zanim przejdę do szczegółowej analizy na temat gospodarki i giełdy, warto najpierw powiedzieć słowo o ciekawej sytuacji na nastrojach inwestorów. Już kilka razy pisałem na mojej stronie na temat analizy nastrojów (Indeks Nastroju Iwestorów: INI). Historycznie były bardzo dobrym anty wskaźnikiem tego co wydarzy się w przyszłości. Zobaczmy jak od jakiegoś czasu wygląda sytuacja:
Źródło: tutaj
Ja osobiście, zamiast rozstrzelonego wykresu indeksu INI po publikacji z każdego tygodnia, robię średnią. Jest ona dla mnie znacznie lepszym graficznym przybliżeniem utrzymujących się nastrojów. Poniżej przygotowałem dla Was na ten temat wykres (średnia krocząca INI dla okresu trzynastu tygodni):
Tak fatalnych nastrojów dawno nie było. Obecne poziomy średniej są niższe nawet od tych z końca 2011 roku oraz połowy 2012. Nie wspominając, że przed upadkiem Lehman Brothers nastroje mieliśmy fantastyczne. I ówczesny krach był zaskoczeniem dla „ulicy” czy przeciętnego Kowalskiego. I to daje do myślenia bo zazwyczaj zmiana trendów w gospodarce oraz giełdzie zaskakuje ogół społeczeństwa (pamiętacie film Big Short w jakich nastrojach nastąpił krach w USA?).
Powyższa średnia bardzo ciekawie wygląda, jeżeli zestawimy ją z indeksem giełdowym, na przykład MWIG40.
Wnioski są całkiem ciekawe obecnie bo widać co działo się historycznie przy obecnych poziomach pesymizmu: były spore wzrosty na giełdzie.
Z tym, że po pierwsze mamy dane od 2011 roku więc nie jest to zbyt długi okres czasu. A po drugie obecnie mamy jednak trochę inną sytuację niż w 2012 roku. Wtedy stopy procentowe miały z czego być obniżane w Polsce bo były na poziomie prawie 5%, a obecnie mamy deflację a stopy procentowe zaledwie na poziomie 1,5%:
Innymi słowy, gdybyśmy obecnie mieli do czynienia z jakimś krachem czy to za granicą czy w polskiej gospodarce, obecnie RPP nie ma za bardzo możliwości mocnego luzowania monetarnego, tak jak było to w 2012 roku.
Niemniej jednak, jakby nie patrzeć, nastroje są fatalne. Dlatego warto zastanowić się czy mamy fundamentalne podstawy aby i tym razem te pesymistyczne nastroje wskazywały, że przed nami nie krach, ale kontrariańsko do nastrojów, raczej dobre czasy.
Krach na giełdzie? polska gospodarka na przełomie 2015/2016
Jeżeli chodzi o analizę sytuacji gospodarczej w roku 2015, szczegółowo na ten temat pisałem w podsumowaniu moich analiz za rok 2015 tutaj. Natomiast dane o PKB za czwarty kwartał 2015 i co z tego wynika, szczegółowo omówiłem ostatnio tutaj.
Z kolei patrząc na wskaźniki wyprzedzające: Strategie przewidujące przyszłość gospodarki i giełdy: wskaźniki wyprzedzające koniunkturę ciekawie wyglądają ostatnie dane CLI, które wskazują na kontynuację pozytywnych tendencji początkiem roku 2016:
Dobry odczyt zobaczyliśmy też początkiem marca na wskaźniku PMI Polska:
Źródło: tutaj
W Waszych komentarzach pojawiały się uwagi, że dane makro za styczeń były słabe:
Pisałem już wiele razy na temat dni roboczych, że warto zwracać na nie uwagę. I tym razem w styczniu to właśnie może być powód tych, na pozór słabszych danych. Bo mieliśmy 19 dni roboczych wobec 20 dni rok temu. A to aż 5% różnicy. Jakby nie było, dane w lutym powinny nam coś więcej powiedzieć w tym zakresie (publikacja za kilka dni).
Natomiast jeżeli zobaczymy na Nasze dane w ujęciu średniej z trzech miesięcy, cały czas wszystko wydaje się być raczej OK:
Cykl dziesięcioletni na rynku pracy i w polskiej gospodarce: co dalej?
Wygląda więc na to, że cały czas realizuje się mój scenariusz związany z cyklem dziesięcioletnim, który powinien trwać do roku 2018. I spowodować dalszy spadek bezrobocia GUS docelowo do 5% (analiza tutaj) oraz wzrost wynagrodzeń o 30% (analiza tutaj):
Krach na giełdzie? Polska gospodarka w dalszej części 2016 roku
Powyżej omówiłem sytuację jaka miała miejsce do tej pory, to co Nas jednak znacznie bardziej interesuje, to odpowiedź na pytanie co w kolejnych kwartałach 2016 a szczególnie w 2017 roku. I tutaj trzeba zwrócić uwagę na kilka bardzo ważnych aspektów.
Krach na giełdzie? Sytuacja gospodarcza w USA
Na temat dalszej polityki monetarnej prowadzone przez FED pod wodzą Janet Yellen wspominałem tutaj (przy omawianiu wpływu stóp procentowych RPP na polskie PKB). Jako uzupełnienie tamtego artykułu warto zwrócić uwagę na sytuację gospodarczą w USA w kontekście rynku pracy:
Po pierwsze, poziom bezrobocia jest już prawie na takich poziomach jak w poprzednich cyklach
A po drugie, w ostatnich latach przybyło w USA całkiem sporo miejsc pracy. Obecnie jest to już ponad 150 mln miejsc pracy, czyli znacznie więcej niż w szczycie poprzedniego boomu z 2008 roku:
Widać więc, że wbrew wielu opiniom, sytuacja w USA ma się całkiem dobrze. Nie dziwi więc, że FED rozpoczął cykl podwyżek stóp procentowych. Jednocześnie dane ISM oraz sama dynamika PKB wskazują, że ostatnio pod tym względem jest słabiej w USA. Zanosi się więc, że cykl podwyżek na razie nie będzie miał ostrego przebiegu. Co jest pozytywnym scenariuszem:
Krach na giełdzie? Sytuacja gospodarcza w Europie
Słabo też pod względem wskaźników wyprzedzających PMI wygląda Europa. Co prawda w poprzednich miesiącach wskaźnik PMI był powyżej 50 pkt ale ostatnio widać pogorszenie. PMI zakręcił w dół:
Nie dziwi więc, że ECB w osobie Mario Draghi, komunikuje ostatnio zwiększenie QE.
Z drugiej strony w przypadku strefy euro również warto zwrócić uwagę na rynek pracy bo widać ciekawe rzeczy:
Bezrobocie ładnie spada od trzech lat. I jeszcze jest sporo miejsca bo poziomy sprzed dziesięciu lat są o wiele niżej:
Ale co ważniejsze, liczba miejsc pracy w ostatnich latach też całkiem dobrze ostatnio wygląda:
Podsumowując, sytuacja w Europie nie wygląda aż tak źle, biorąc pod uwagę rynek pracy.
Krach na giełdzie? Sytuacja gospodarcza w Chinach
Na tym tle ryzykiem jest sytuacja w Chinach oraz ogólnie na rynkach Emerging Markets. Biorąc jednak pod uwagę rynek pracy w USA oraz strefie Euro, myślę, że jest szansa, że obecnie przeszacowuje się negatywny wpływ Chin oraz EM na gospodarkę światową. Szczególnie jeżeli będzie kontynuowana luźna polityka monetarna w Europie oraz powolny cykl zacieśniania monetarnego w USA.
Polska gospodarka w dalszej części 2016 roku: rządy jednej opcji politycznej
Z czynników wpływających na Polską gospodarkę nie sposób nie poruszyć sytuacji na polskiej scenie politycznej.
Patrząc na rządy PiSu myślę, że wiele osób nie docenia jednej bardzo ważnej rzeczy. Po raz pierwszy jedna opcja polityczna przejęła odpowiedzialność za to co dzieje się w Polsce. Czy to ważne? Proszę sobie wyobrazić spółkę, gdzie akcjonariusze są podzieleni i są ciągłe kłótnie o stanowiska w zarządzie. A jak wygląda sytuacja w spółce, gdzie jest większościowy akcjonariusz? No właśnie.
Oczywiście większościowy akcjonariusz może przyjąć dobrą lub błędną strategię dla firmy, niemniej jednak trudno o dobrą strategię w firmie, gdzie akcjonariusze kłócą się pomiędzy sobą o stołki (lub dogadują pomiędzy sobą aby mieć dobre stołki: kosztem Polski).
Polska gospodarka w dalszej części 2016 roku: polityka gospodarcza PiSu
Polityka gospodarcza PiSu to Plan Morawieckiego. I tutaj niewiele się zmieniło pod tym względem od mojej ostatniej analizy: Plan Morawieckiego: Jedna wielka ściema? A może centralne planowanie ma sens?.
Chociaż widać jakby pewne przyspieszenie w działaniach bo dzisiaj było kolejne wystąpienie wicepremiera Morawieckiego, pisałem o tym na Fanpage. Widać więc, że powoli, bo powoli, ale posuwamy się do przodu w tym zakresie. Zobaczymy co dalej z tego wyjdzie:
KONIECZNIE WŁĄCZCIE NA KANAŁ INFORMACYJNY (link na żywo w necie TVP INFO poniżej) bo Morawiecki przedstawia szczegóły…
Posted by Michał Stopka: Inwestor Profesjonalny on 7 marca 2016
Drugą kluczową rzeczą w przypadku PiSu jest to co pisałem w szczegółowej analizie ze stycznia na temat fatalnej sytuacji finansów publicznych: „Big Short” na Polskę: obniżenie ratingu Polski przez agencję S&P. I tutaj mamy wielką niewiadomą. Co stanie się z deficytem publicznym i finansami publicznymi w 2017 roku?
Scenariusze są dwa:
Pierwszy taki, że będzie kontynuowana polityka z ostatnich 26 lat o której pisałem ostatnio: Rekordowa dziura budżetowa i nadwyżka: Polska i Niemcy :(
A w Polsce, od upadku poprzedniego systemu w 1989 roku, nie było jednego roku gdzie mielibyśmy nadwyżkę budżetową! Poniżej zrobiłem dla Was wykres: dziura budżetowa Polski na podstawie danych GUSu od 2001 roku (dane w mld zł). Dla przypomienia całe wpływy podatkowe budżetu w skali roku to obecnie około 250 mld zł:
Jest też jednak możliwy scenariusz o którym pisałem w kolejnym artykule: Dziura budżetowa Polski rekordowa: Jak prosto i szybko ją zmniejszyć?
poniżej przygotowałem dla Was kolejny wykres. Pokazałem na nim, ile mld zł rocznie Polska płaci odsetek od coraz większego długu (dane GUSu od 2001 roku w mld zł, w 2015 odsetki pewnie były w podobnej wysokości jak w 2014 roku). Dla przypomnienia całe wpływy podatkowe budżetu w skali roku to obecnie około 250 mld zł:
Trudno teraz określić która ścieżka będzie miała miejsce. Jedna jest bardzo negatywna a druga bardzo pozytywna. Myślę, że kolejne miesiące 2016 roku pokażą wiele pod tym względem. Szczególnie, że sporo zależy też od sytuacji gospodarczej w dalszej części roku 2016.
Co może wydarzyć się w dalszej części 2016 roku oraz w 2017 w dużym stopniu zależy też od
- Z rządu napływają sprzeczne wypowiedzi dotyczące obniżenia wieku emerytalnego. A to bardzo ważna sprawa jeżeli chodzi o dziurę w ZUSie a przede wszystkim liczbę osób pracujących, co bezpośrednio przekłada się na stan gospodarki.
Raz wicepremier Morawiecki mówi, że nie było twardego zobowiązania od kiedy zostanie obniżony wiek emerytalny, a zaraz następnego dnia z ust członków PiSu słyszę, że to możliwe nawet w 2016 roku. Więc sam nie wiem czego można się spodziewać pod tym względem w 2016 roku. - Kwota wolna od podatku też nie będzie podwyższona w 2016 roku, może w 2017. Ale tutaj też napływają sprzeczne sygnały. A to jest akurat bardzo dobra rzecz dla gospodarki w dłuższym terminie (słaba w krótkim bo ubytek PITu powoduje większą dziurę budżetową).
- Wpływ podatku bankowego. Na Węgrzech akcja kredytowa spadła o kilkadziesiąt procent. Z tym, że tutaj zwróciłbym uwagę na dwie rzeczy:
- Pierwsza, że zgodnie z cyklem dziesięcioletnim jesteśmy w jego dobrej fazie (lata 2014-2018), a Węgrzy wprowadzili go w czasie pięciu lat chudych (2009-2013). Co oznaczało, że banki miały pewnie problem wtedy z przeniesieniem go na klientów. Teraz widać, że nie mają z tym problemu.
- Po drugie spadek akcji kredytowej na Węgrzech może też wynikać z tego co właśnie dzieje się w Polsce. Banki i firmy przenoszą finansowanie za granicę (spółki matki za granicą). Więc w statystykach zobaczymy z tego tytułu spadek akcji kredytowej i spadek zysków (banki w Polsce). Ale z punktu widzenia akcji kredytowej dla polskiej gospodarki jest to neutralne bo finansowanie nadal jest, tylko jego źródło jest poza Polską.
- Na temat przewalutowania kredytów frankowych i co z tego może wyniknąć pisałem tutaj Raport NBP o stabilności systemu finansowego: 38-44 mld zł koszt przewalutowania przy 4 zł za franka!!!
- Jak szybko zostaną uruchomione środki z UE? Dokładnie rok temu tutaj Brak środków z UE w 2015 roku i wpływ na PKB Polski pisałem więcej na ten temat. Scenariusz tam nakreślony ładnie się realizuje. Zmiana rządu oznacza opóźnienia wydatkowania środków z UE w 2016 roku. Bardziej przesunie się to na rok 2017.
Bardzo ważne nastroje przedsiębiorców (inwestycje)
Jest jeszcze jeden bardzo ważny czynnik, w dużej mierze zależny od Naszego nowego rządu. W zależności od tego co będzie się dalej działo w polskiej polityce a szczególnie polityce gospodarczej, będzie to miało wpływ na decyzje firm o nowych inwestycjach. A inwestycje (albo ich brak) ma wpływ na tworzenie miejsc pracy no i oczywiście na dynamikę PKB.
I tutaj przedsiębiorcy na pewno bardzo uważnie śledzą zmiany wprowadzane przez PiS. Szczególnie związane z podatkami oraz nowymi regulacjami. Wystarczy wspomnieć chociażby formę w jakiej proceduje się wprowadzenie podatku od hipermarketów (który teraz nazywa się już podatkiem od handlu).
Bardzo ważne nastroje konsumentów (konsumpcja)
Równie ważne są nastroje konsumentów. Z tym, że pewnie przeciętny Kowalski mniej zwraca uwagę na rzeczy na które zwracają uwagę przedsiębiorcy, a bardziej na informacje napływające do Polski z zagranicy. No i oczywiście na ogólny klimat polityczny w Polsce.
Jeżeli chodzi o wpływ programu 500 zł na dziecko na gospodarkę, myślę, że jego wpływ jest przeszacowany (około 17 mld zł w 2016 i około 25 mld zł w 2017). Z kilku powodów:
- Część środków pójdzie na spłatę kredytów (chwilówki itd.)
- Część środków pójdzie na zbudowanie środków na „czarną godzinę”. U rodzin z dziećmi raczej się nie przelewa. Myślę, że część z nich zamiast od razu wydać to na konsumpcję, najpierw zbuduje oszczędności ” w razie czego” a dopiero po roku czy dwóch będzie bardziej je konsumowała (jak już coś odłożą na czarną godzinę).
- Z kolei osoby lepiej zarabiające i bardziej świadome krachu demograficznego (przecież dlatego jest wprowadzany program 500 plus) po prostu te 500 zł na dziecko przeznaczy na budowę indywidualnego funduszu emerytalnego. Innymi słowy zamiast wydawać je, będą je odkładali np. na koncie w banku. Może też być tak, że część ludzi skorzysta z IKE lub IKZE aby uniknąć płacenia podatku.
Dodatkowo biorąc pod uwagę, że podatek bankowy to około 4 mld zł a od handlu 2 mld zł ( w sumie 6 mld zł dodatkowych podatków netto), osobiście nie spodziewałbym się jakiegoś dużego wpływu programu 500 plus na konsumpcję w roku 2016. Może bardziej w roku 2017 czy 2018 (jak już pierwsze dwa punkty powyżej będą miały mniejsze znaczenie).
Piłka w grze a bramki są dwie: podsumowanie części o gospodarce
Podsumowując mamy tak naprawdę trzy bardzo ważne czynniki wpływające na gospodarkę polską w 2016 roku:
- Czynnik niezależny od wszystkiego, czyli pozytywne tendencje wynikające z cyklu dziesięcioletniego
- Czynni niezależny od Polski czyli sytuacja za granicą: i to jest ryzyko, które może Nas uderzyć
- Czynnik zależny od PiSu: polityka, szczególnie polityka gospodarcza. I wynikające z tego nastroje przedsiębiorców oraz konsumentów.
Innymi słowy zobaczymy co z tego wszystkiego wyjdzie. Na ten moment scenariusz bazowy jest dla mnie taki, że nie jest źle a wiele zależy od rozwoju sytuacji w przyszłości.
Krach na giełdzie: giełda i złotówka w 2016 roku
W niedawnej analizie Podatek bankowy: wpływ na giełdę i wyceny polskich banków omówiłem wpływ podatku bankowego na giełdę jak i na sam sektor bankowy. Wnioski wydają się być słuszne patrząc na ostatnią reakcję sektora bankowego.
Z kolei ostatnio tutaj Euro, dolar i frank spadają. Giełda rośnie. Dlaczego? omówiłem zachowanie giełdy w ostatnich tygodniach i wpływ danych o PKB na umocnienie złotówki.
Z historycznych zależności tutaj wynika, że przy dalszym wzroście gospodarczym, giełda powinna iść do góry. Tak jak pisałem, ile dokładnie zależy od przyszłej dynamiki PKB. Podobnie powinno być ze złotówką, czyli jeżeli z gospodarką i deficytem budżetowym wszystko będzie ok, złotówka powinna być mocna.
Warto też zwrócić uwagę na wyceny wielu spółek. Wiele spółek ma obecnie jednocyfrowe mnożniki. Takich czasów dawno nie było. Może to nie są czasy jak w 2012 roku, jednak warto pamiętać, że i obecnie sytuacja gospodarcza jest znacznie lepsza.
Nie dziwi więc, to co pisałem w ostatnich tygodniach, np. w komentarzu tutaj, czy we wpisie tutaj: mamy solidne odbicie po spadkach, już kilkanaście procent od dołka:
Natomiast to co jest kluczowe, tak jak pisałem powyżej, bardzo wiele zależy od nowego rządu. I jego polityki w zakresie gospodarki jak i deficytu budżetowego (rząd ma wpływ na stronę przychodową i kosztową niezależnie od koniunktury).
Podsumowanie
Jeżeli wszystko w tym zakresie będzie ok to nie widzę problemów. Taki scenariusz wspierają też fatalne nastroje INI.
Oczywiście jeżeli okaże się, że jednak realizuje się negatywny scenariusz, z ogromną dziurą budżetową na rok 2016, w takim wypadku oberwie się pewnie zarówno giełdzie jak i złotówce.
Oczywiście trzymam kciuki za Nasz nowy rząd, aby jednak był w stanie zrealizować się pozytywny scenariusz bo wszyscy na tym skorzystają.
A Wy co sądzicie? Co będzie dalej? Widzicie jeszcze jakieś inne czynniki, które warto omówić?
Analityk akcji/ współodpowiedzialny za wyniki inwestycyjne części portfela akcyjnego w ING OFE:
26 komentarzy “Krach na giełdzie, złotówce i polskiej gospodarce w 2016 roku?”
07/03/2016
bartekZobaczymy jak narkotyki od Dragiego wpłyną na rynek, bo jeszcze może sporo bezrobocia spaść w porównaniu do 2008 dopiero jesteśmy przy 10 a gdzie do 7. Jak minister Morawiecki dziś mówił, że wydatki rządu to nie będą janosikowe i zamiast ryby będą dawać wędkę to jest nadzieja. Chociaż wiadomo jak to bywa z politykami. Gorzej jakby w Ameryce coś poszło nie tak, i sentyment rynków rozwiniętych przytłoczyłby Polskę a mamy najniższe stopy w historii. I w jaki sposób ratowałoby się Państwo w takiej sytuacji, masz jakiś pomysł Michał?
Ps. Trzymasz poziom :)
07/03/2016
MaciekOdnośnie miejsc pracy i bezrobocia w Europie.
Jak to jest, że liczba miejsc pracy w 2008 i teraz są podobne a bezrobocie jest aktualnie dużo większe niż w 2008? Czyżby demografia? Napływ ludności do Europy?
Dla USA różnice wydają się mniejsze.
07/03/2016
TomekMichal cuekawym tematem byloby zastaniwienie sie nad dalszymi mozliwosciami bankow centralnych.
Tutaj BIS ciekawie mowi na ten temat http://stooq.pl/n/?f=1027160. Dla mnie sytuacja jest bardzo malo klarowna i przypomina mi to stapanie po kruchym lodzie.
Moze warto tez przeanalizowac zadluzenie roznych gospodarek i ich demografie. Bo wg pewnych opracowan od zeszlego roku znajdujemy sie w fazie globalnej dystrybucji akcji zwiazanej z przechodzeniem ludzi zachodu na emerytury i przesuwania srodkow do obligacji. Ten trend moze doprowadzic do spadkow przecuetnych wskaznikow cz do 8 w ciagu 10 lat. Ratunkiem nie wydaja sie Chiny ktore beda sie bardzo dlugo balansowaly i ktore czeka dopiero redukcja mocy wytworczych i pierwsza od xxx lat recesja.
08/03/2016
AdrianJa jak zwykle sceptycznie podchodzę do moźliwości przewidywania przyszłości. Owszem, wygląda tak, że jeszcze kilka lat wzrostu mamy przed sobą, ale nie wiem na ile dotyczył on będzie giełdy. Zresztą wyceny są fair, nie ma więc w czym wybierać, rynek jest chwilowo w miarę zrównowaźony.
Obawy budzi 2017… Moim zdaniem szykuje się większa akcja kreacji pieniądza. W zasadzie zaskakuje mnie odporność gospodarek na zalew gotówki. Jakieś teorie? Wracamy do fundamentów, czyli tego, że pieniądz to to samo co kredyt. W zasadzie obligacja z niewielkim oprocentowaniem i gwarancją państwa to nic innego, jak gotówka.
08/03/2016
Adam K@Adrian
„W zasadzie zaskakuje mnie odporność gospodarek na zalew gotówki. Jakieś teorie? Wracamy do fundamentów, czyli tego, że pieniądz to to samo co kredyt. W zasadzie obligacja z niewielkim oprocentowaniem i gwarancją państwa to nic innego, jak gotówka.”
Zgadza się, dlatego wymiana obligacji na gotówkę nie spowodowała inflacji, tak samo jak wymiana banknotu 100 zł na 10 banknotów 10 zł nie spowoduje inflacji. Głównym powodem „zalewania gotówką” było obniżenie zysków z obligacji przez zwiększenie ich ceny, żeby wymusić wydatki na inwestycję. Niestety nikt nie będzie inwestował, kiedy ludzie się boją o przyszłość i ograniczają konsumpcję. Zamiast się w to bawić mogli po prostu kazać BC wydrukować więcej pieniędzy i je wydać na jakieś pożyteczne cele (polityka fiskalna) albo obniżyć podatki.
@Maciek
„Odnośnie miejsc pracy i bezrobocia w Europie (…) Dla USA różnice wydają się mniejsze.”
Witamy w strefie euro gdzie Niemcy swoją polityką eksportują bezrobocie na słabsze kraje, które nie mają żadnego mechanizmu obrony. Co do USA to niestety nie jest tam aż tak różowo, ludzie pracują na niepełne etaty i sporo osób (8mln) opuściło rynek pracy https://research.stlouisfed.org/fred2/graph/fredgraph.png?g=3GmN
08/03/2016
tomek@ Adam K
Jak Niemcy ekportują bezrobocie? To Polska wyeksportowała bezrobocie wysyłając 2 mln ludzi na emigrację m.in. do Niemiec. Niemcy importują siłę roboczą a także bezrobotną (nie robotną) if you know what i mean :)
08/03/2016
AndrzejMyślę, że przeszacowałeś szanse na odkładanie kasy z programu „500 zł na drugie dziecko” – moim zdaniem większość społeczeństwa te pieniądze po prostu przeje. Chciałbym się jednak mylić i wierzyć, że ludzie mają więcej rozsądku.
08/03/2016
Adam K@tomek
„Jak Niemcy eksportują bezrobocie?”
Głównie rozbija się to o ekonomiczne podstawy bilansu handlowego. Rozpoczęli politykę ograniczenia wzrostu płac i co za tym idzie wzrostu konsumpcji, żeby zwiększyć swoją konkurencyjność na rynku międzynarodowym. Jako, że przez to ich popyt na rynku wewnętrznym mocno spadł w porównaniu do ich możliwości produkcyjnych to musieli sporo zwiększyć swój eksport. Nadwyżka handlowa Niemiec wymusiła eksport oszczędności do pozostałych krajów strefy euro co spowodowało u nich boom konsumpcyjny. Pojawiła się bańka na nieruchomościach, zadłużenie społeczeństwa rosło. W końcu wszystko się posypało i skończyło gigantycznym bezrobociem w tych krajach (Grecja, Hiszpania). Dopóki nie zobaczymy większego popytu na rynku niemieckim to reszta krajów strefy euro będzie musiała wspierać ich popyt co będzie się objawiać u nich większym bezrobociem. Przy czym nie chcę zwalać tutaj całej winy na Niemców, którzy w swoim interesie (nacjonalistycznym, bo obywatelom nie jest tak super) wykorzystali niedoskonałości strefy euro. Bez euro by nie było tego problemu.
08/03/2016
Robert O.Co do danych o produkcji przemysłowej to patrzę na macronext.pl Podają tam wersję:
– Produkcja przemysłowa (r/r)
– Produkcja przemysłowa s.a. (r/r)
s.a. (seasonally adjusted) – dane wyrównane sezonowo
O co chodzi z tym wyrównaniem sezonowym, czy to właśnie o te dni robocze?
08/03/2016
Robert O.Po ostatniej aktualizacji CLI zawróciło.
08/03/2016
tomek@Adam K
Nie wiem czy lokowaniem środków z niemieckiej nadwyżki handlowej w obligacje i nieruchomości innych krajów da sie wytłumaczyc bezrobocie w nich. Szczególnie że te fenomenalne nadwyżki biorą się z handlu z m.in. Chinami. My promujemy na rynku chińskim produkty spożywcze a oni sprzedają samochody w dziesiątkach milionów sztuk, więc i mają kasę. Kasę inwestują w obligacje inych krajów.
Moim zdaniem bardziej chodzi o Euro i o to że Nemcy zawsze samoistnie w takiej unii walutowej będą stroną odnoszącą korzyści. Aby zniwelować ten efekt musieliby zacząć sztucznie zawyżać pensje. Zresztą pensje tam rosną. Obecnie średnia to prawie 3600 i np. dystans między nami a nimi się od 4 lat już nie zmniejsza. Więc można sobie wyobrazić że nastąpi eksport miejsc pracy do innych krajów z jednoczesnym zasysaniem pracowników (również dlatego że nie ma kto zastąpić wszystkich 60-latków odchodzących na emeryturę). Co się już dzieje. Na tamtejszym rynku pracy panuje złota jesień. Dodatkowo popyt wewnętrzny i zapotrzebowanie na pracę będzie lada moment stymulowany programem budowy prawie miliona mieszkań socjalnych w ciągu najbliższych kilku lat (zwolnienia podatkowe dla deweloperów stawiających czynszówki poniżej określonego kosztu PUM). Myślę że sporo naszych się załapie na ten mini-boom.
08/03/2016
Adam K@tomek
„Szczególnie że te fenomenalne nadwyżki biorą się z handlu z m.in. Chinami.”
Nie ma znaczenia kto jest ich głównym partnerem handlowym. Podstawy handlu międzynarodowego mówią, że ważne jest gdzie trafia kapitał. Niemcy nawet nie muszą wyeksportować jednego samochodu do Grecji, żeby spowodować tam problemy. Napływ kapitału do kraju musi się u niego skończyć deficytem handlowym, a nadwyżka handlowa musi się objawić odpływem kapitału (i na odwrót). Z matematyką nie wygrasz. Bilans płatniczy jest tutaj nieubłagany. Nie ma możliwości, żeby każdy kraj miał nadwyżkę handlową ;)
„Moim zdaniem bardziej chodzi o Euro i o to że Nemcy zawsze samoistnie w takiej unii walutowej będą stroną odnoszącą korzyści.”
Bez euro, niemiecka waluta powinna znacznie zwiększyć swoją wartość. W pozostałych krajach powinna nastąpić obniżka narodowej waluty. To jest podstawowy mechanizm balansujący w handlu zagranicznym. Bez tego słabszym krajom zostaje wewnętrzna dewaluacja, która objawia się m.in. dużym bezrobociem. Na inne mechanizmy balansujące nawet nie ma co liczyć, bo wątpię żeby wprowadzili transfery fiskalne. Łatwiej jest mówić o leniwych i nieodpowiedzialnych Grekach.
O problemach wynikających z zadłużania się w obcej walucie, jaką jest euro dla krajów EZ, nawet nie chcę wspominać.
08/03/2016
CzarekWitam wszystkich
Panie Michale, jeszcze to jest bardzo ciekawe:
„W ub. tygodniu „Dziennik Gazeta Prawna” podał, że Morawiecki proponuje wprowadzenie domyślności; oznaczałoby to, że pracodawca zapisywałby wszystkich zatrudnionych do pracowniczych programów emerytalnych (PPE) lub przelewał część ich wynagrodzenia na indywidualne konto emerytalne (IKE) lub indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego (IKZE), ale pracownik mógłby zmienić tę decyzję.”
Cytowane za:
http://www.pb.pl/4425789,64572,morawiecki-zapowiada-plan-wspierania-oszczednosci-krajowych?
09/03/2016
Maciek@Adam K
@tomek
Nie do końca nadążam…
Podsumowując: Ktoś kupuje od Niemców BMW. Kasa napłynęła do Niemiec. Jest nadmiar kasy. Można ją dać obywatelom w postaci wyższych pensji ale tego się nie robi, ogranicza to wzrost pensji i popyt wewnętrzny. Nadwyżkę wyda się w Grecji na… pomarańcze. To Grecy zarobią i kasa napłynie do nich. Ewentualnie jak się kupi obligacje Grecji a nie pomarańcze to politycy Greccy kupią sobie nowe BMW na kredyt od Niemców i kasa znowu do nich wróci. Niemcy znowu zarobią ale właśnie przez lekkomyślność Greków, którzy przejedli kredyt na konsumpcję zamiast wydać pieniądze na fabrykę do produkcji soków z pomarańczy za które Niemcy płaciliby więcej.
Gdzie popełniłem błąd?
Btw. w jaki sposób Niemcy utrzymują pensje/popyt na niskim poziomie? Specjalne prawo?
09/03/2016
Tomek@ Adam K
Ok rozumiem. Faktycznie Niemcy sa obecnie bodaj najwiekszym eksporterem kapitalu na swiecie. Jest to czesciowo efektem istnienia Eurozony, czesciowo poprawy konkurencyjnosci dzieki wprowadzonej przez poprzednia koalicje pod wodza Schredera Agendzie 2010. Dominujacy wplyw ma imho popyt nakrecany przez EM na czele z Chinami. Jesli w ten sposob popatrzymy na zrodla nadwyzki niemieckiej to mozemy powiedziec ze to Chinczycy wyeksportowali bezrobocie do Europy. Co by sie zgadzalo z likwidacja wielu sektorow gospodarki przrnoszonych do Chin. Tekstylia, stocznie…
Swoja droga Scheuble juz w zeszlym roku chcial polozyc Grecje. Merkelowa sie nie zgodzila. Teraz Merkelowa nie chciala sie zgodzic na zamkniecue szlaku balkanskiego co niechybnue zwieksza ryzyko plajty Grecji. Ide o zaklad ze ruch turystyczny w tym roku im padnie. Skad naplynie kasa na regulowanie zobowiazan? Caly embaras z imigrantami tlumaczy spadki kursow europejskich bankow. Jak to sie potoczy wedle tego scenariusza to mamy bankrutujaca Europe. A stopy sa negatywne juz teraz i akcha kredytowa lezy. Wszystko przez dziwne ruchy migracyjne. To kto na tym zarobi? Kto to obstawil? Kto rozdawal te ulotki? :D
09/03/2016
Adam K@Maciek
Historii można tworzyć wiele, ostateczny efekt musi być taki sam. Na przykład napływ inwestycji do Hiszpanii spowodował boom, budowano wiele fabryk, importowano maszyny i sprzęt, wiele młodych ludzi rzucało studia bo w budowlance płacili świetnie. Na początku każdy mógł zarobić na bańce w nieruchomościach. A potem przyszedł kryzys w USA i wszystko się posypało. I teraz mają mnóstwo średnio wykształconych bezrobotnych.
@”Co by sie zgadzalo z likwidacja wielu sektorow gospodarki przrnoszonych do Chin. Tekstylia, stocznie…”
Tylko, że to nie powinno powodować bezrobocia. Wolny handel to ogólnie dobra rzecz. Powinno się ludziom pomóc znaleźć zatrudnienie w innych sektorach, kiedy jednocześnie mają tańsze produkty z Chin. Głównym czynnikiem decydującym o bogactwie państwa jest produktywność. Ogólnie to w europie nie powinno być bezrobocia.
09/03/2016
Michał Stopka@ bartek
@ I w jaki sposób ratowałoby się Państwo w takiej sytuacji, masz jakiś pomysł Michał?
Widząć działania PiSu pewnie, zamiast zająć się rozbuchaną stroną kosztową w Polsce, jak chociażby wydatki na administrację, PiS podjąłby próbę zmuszenia NBP do QE jak na zachodzie. I wtedy byłaby dopiero jatka bo to naruszenie niezależności NBP, które jest zapisane w konstytucji.
Ale mam nadzieję, że do tego nie dojdzie bo po ostatniej prezetnacji Morawieckiego wynika z niej, że Morawiecki nie chce wszystkim rędznie sterować. Więc jest nutka nadziei, że jego plan będzie wdrażał sektor prywatny. A państwo i rząd zajmie się tym czym powinno się zająć: uproszczenie procedur, lepsze prawo, czyli generalnie tworzenie dobrego klimatu dla biznesu.
@ Maciek
@ Jak to jest, że liczba miejsc pracy w 2008 i teraz są podobne a bezrobocie jest aktualnie dużo większe niż w 2008? Czyżby demografia? Napływ ludności do Europy?
Migranci to raz ale główny czynnik to myślę, że więcej miejsc pracy to podniesienie wieku emerytalnego. Ludzie dłużej pracują więć wyższe PKB i więcej miejsc pracy.
@ Tomek
@ Tutaj BIS ciekawie mowi na ten temat http://stooq.pl/n/?f=1027160. Dla mnie sytuacja jest bardzo malo klarowna i przypomina mi to stapanie po kruchym lodzie.
Tak to jest ryzyko. Z tym, że gdyby się okazało, że rynek pracy w USA oraz Europie wskazuje, że globalna gospodarka nie jest aż w takim złym stanie, to surowce mogą odbić, dolar się osłabić, a EM poprawić jeżeli chodzi o gospdoarki. I wszystko rozeszłoby się po kościach.
To też spójne byłoby z cyklem dziesięcioletnim. Na krach jest za wcześnie. Krach powinien być w 2018 roku.
@ Moze warto tez przeanalizowac zadluzenie roznych gospodarek i ich demografie. Bo wg pewnych opracowan od zeszlego roku znajdujemy sie w fazie globalnej dystrybucji akcji zwiazanej z przechodzeniem ludzi zachodu na emerytury i przesuwania srodkow do obligacji. Ten trend moze doprowadzic do spadkow przecuetnych wskaznikow cz do 8 w ciagu 10 lat. Ratunkiem nie wydaja sie Chiny ktore beda sie bardzo dlugo balansowaly i ktore czeka dopiero redukcja mocy wytworczych i pierwsza od xxx lat recesja.
Tak to też jest bardzo ciekawy temat do analizy i będzie w przyszłości. Z tym, że to czynnik długoterminowy, podobnie jak fatalna demografia Polski. I nie wydaje mi się żeby w 2016 był główny czynnikiem wpływającym na gospdarkę i giełdę. Tak ciężkie czasy z powodu demografii przyjdą na świecie no i do Polski. Ale to jeszcze wydaje mi się za wcześnie.
@ Ja jak zwykle sceptycznie podchodzę do moźliwości przewidywania przyszłości.
No coż pozostaje nam jedynie szklana kula :) I logiczne rozumowanie oraz moje spostrzeżenia. Myślę, że cykl dziesięcioletni jest dosyć dobrym przybliżeniem przyszłości.
@ Andrzej
@ Myślę, że przeszacowałeś szanse na odkładanie kasy z programu „500 zł na drugie dziecko” – moim zdaniem większość społeczeństwa te pieniądze po prostu przeje.
Niekoniecznie. Ludzi nie są głupi to po pierwsze. Po drugie mamy oparcie w badaniach i teorii ekonomii. A mówi ona tak:
Ludzie konsumują, jeżeli dodatkowe dochody uznają za pewne na przyszłość i nie obawiają się, że je utracą.
Ludzie oszczędzają, jeżeli dodatkowe dochody uznają za niepewne i mogą je utracić w przyszłości.
Dlatego myślę, że wiele osób tym bardziej najpierw je zaoszczędzi. Bo się będa bali, że te wydatki na program 500 plus są tak dużym obciążeniem dla Państwa, że przyjdzie za jakiś czas kryzys i trzeba będzie je cofnąć.
@ Robert O.
@ s.a. (seasonally adjusted) – dane wyrównane sezonowo
O co chodzi z tym wyrównaniem sezonowym, czy to właśnie o te dni robocze?
Tak, ale to wyrównanie sezonowe wychodzi z takiego wzorku na sezonowość. Jak spisuje sobie dane GUS odsezonowane to i tak są pod wpływem dni roboczych. Więc jest to jakieś lepsze przypbliżenia ale prawdę powiedziawszy to nie widzę aby eliminowało dni roboczych tak naprawdę.
@ Po ostatniej aktualizacji CLI zawróciło.
Tak, rzeczywiście. Jak pisałem artykuł jeszcze nie było danych za styczeń. Widze, że i za grudzień była modyfikacja. No teraz to trochę słabiej wygląda. Niestety, tak jak pisałem, słabością CLI jest modyfikacja po czasie.
@ Czarek
@ „W ub. tygodniu „Dziennik Gazeta Prawna” podał, że Morawiecki proponuje wprowadzenie domyślności; oznaczałoby to, że pracodawca zapisywałby wszystkich zatrudnionych do pracowniczych programów emerytalnych (PPE) lub przelewał część ich wynagrodzenia na indywidualne konto emerytalne (IKE) lub indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego (IKZE), ale pracownik mógłby zmienić tę decyzję.”
To jest ciekawa informacja. Rozumiem, że intencje są aby zwiększyć stopę oszczędzania w Polsce. Tylko nie bardzo rozumiem rozwiązanie. Bo przecież OFE to jest to samo co proponowane w artykule. Składka z pensji pracownika obowiązująca każdego pracodawcę/pracownika. To raz.
Po drugie obawiam się, że po tym co stało się z OFE: czyli skok na obligacje przez rząd Tuska, jest tak totalny brak zaufania do państwa, że nikt nie uwierzy, że tych pieniędzy nie zabierze państwo. Więc sukces społeczny może być problemem.
No i jeszcze jedna fundamentalnie ważna sprawa. Przecież to byłoby dodatkowe obciążenie w kosztach dla przedsiębiorcy/pracownika bo to zwiększa koszty pracy. No przecież ta dodatkowa składka to dodatkowy koszty, który trzeba ponieść.
09/03/2016
MateuszWyśmienity artykuł, dla takich analiz Michale czytam Twojego bloga. Nie zmieniaj podejścia, wielkie dzięki za ten wpis!!!
09/03/2016
Tomek@Michal
Tez nie przewiduje krachu z powodu demografii na zachodzie. Raczej wieloletni trend boczny, ktory przy rosnacych zyskach spolek za 10 lat sciąłby wskazniki o polowe. Czyli taka nowa normalnosc nastawiona raczej na trwanie (konsolidacje) niz wzrost. To nie jest zle srodowisko do zarabiania pieniedzy. Po prostu zamiast sledzic indeksy trzeba sie skoncentrowac na typowaniu odpowiednich sektorow i spolek. Pewnie spolki dywidendowe i obligacje korporacyjne w takim srodowisku powinny stanowic podstawe.
09/03/2016
Czarek„W ub. tygodniu „Dziennik Gazeta Prawna” podał, że Morawiecki proponuje wprowadzenie domyślności; oznaczałoby to, że pracodawca zapisywałby wszystkich zatrudnionych do pracowniczych programów emerytalnych (PPE) lub przelewał część ich wynagrodzenia na indywidualne konto emerytalne (IKE) lub indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego (IKZE), ale pracownik mógłby zmienić tę decyzję.”
>>No i jeszcze jedna fundamentalnie ważna sprawa. Przecież to byłoby dodatkowe obciążenie w kosztach dla przedsiębiorcy/pracownika bo to zwiększa koszty pracy. No przecież ta dodatkowa składka to dodatkowy koszty, który trzeba ponieść.<<
Podobne rozwiązanie jest w Anglii. Nawet się nie zorientowałem, jak mała część mojej pensji powędrowała na takie konto. Kiedy wszedłem na stronę instytucji, która zabierała tę część dochodów i sprawdziłem, jak można z tego wyjść, pojawił się na końcu świetnie zrobiony krótki filmik.
Jak może wiesz, w Anglii połowa tej kwoty wędruje z pensji pracownika, a połowę (teoretycznie:) ) dodaje pracodawca.
W filmie młody chłopak wszedł do restauracji i prosił siedzących tam ludzi, aby dali mu coś do jedzenia. Większość osób nie chciała dać nic, a duża część była nawet tym oburzona. Parę osób wspomogło chłopaka. Na końcu chłopak zjadł jedzenie, a później podszedł tych ludzi, którzy go wsparli i wręczył im koperty. W każdej kopercie było 100 funtów. Ludzie nie mogli w to uwierzyć i byli kompletnie zaskoczeni. Filmik został zrobiony perfekcyjnie, bez nachalnego wzbudzania w kimś strachu i pozostawiając kogoś z wolnym wyborem.
09/03/2016
Michał Stopka@ Mateusz
Dziękuję :)
@ Tomek
Tak, zdecydowanie liczy się tylko selekcja. Zawsze liczyła się selekcja i tym bardziej będzie liczyła przy takiej demografii.
@ Czarek
Ale w Polsce już jest taki obowiązkowy system (!): OFE. Obowiązkowe składki, które są kierowane z pensji pracownika i pracodawcy (po połowie) do OFE. A właściwie to było zanim ostatnio Tusk zabrał połowę kasy z aktywów OFE do ZUS. I rozwalił cały system bo w OFE teraz jest tylko jakieś 2-3mln osób bo musiały specjalnie pofatytować się do ZUS aby wybrać OFE.
No więc Morawiecki proponouje coś co dopiero co było i zostało rozmontowane przez Tuska.
A włąściwie dalej jest bo pracownik i pracodawca dalej płaci te składki, tylko teraz zamiast OFE idą do ZUSu.
09/03/2016
Adam KRóżnica jest taka, że w IKE są twoje pieniądze i w każdej chwili możesz je sobie wyciągnąć. Dla większości środki w OFE są tak samo wirtualne jak te w ZUSie. Nie znam szczegółów tego „planu”, czy to ma być jakaś kopia 401k z USA, ale pewnie Morawiecki liczy na to, że część osób nie będzie się chciało wyciągnąć tej kasy.
Poza tym prawdopodobieństwo zajumania tych oszczędności jest równe wywłaszczaniu ludzi z własnych mieszkań, czyli zerowe. Nawet z OFE nic nie zabrali, tylko przeksięgowali ;)
10/03/2016
Maciek„IKE są twoje”
…pewnie do kolejnej ustawy. Chyba u Zbyszka (http://appfunds.blogspot.com/2016/03/co-dalej-z-ike-i-ikze-niejasny-plan-Morawieckiego.html?m=1) ktoś podsunął pomysł, że może tak na prawdę chodzi o sprowokowanie ludzi do wypłat i dodatkowe zyski z podatku Belki…
Odnośnie dyskusji dotyczącej Niemiec. W jaki sposób Niemcy ograniczają wewnętrzną konsumpcję? Czy to były jakieś decyzje polityczne, które zakazują podnoszenia płac/większej konsumpcji czy jest to kwestia mentalności narodu?
10/03/2016
Adam KPanie Maćku, rząd nie potrzebuje twoich pieniędzy. Jedynym powodem dlaczego zabrał się za OFE jest zbliżenie się do bezsensownego progu zadłużeniowego. Obligacje się wliczały do długu, zapisy na koncie w ZUS się nie wliczają. Czyli zobowiązania państwa się nie zmieniły, a UE zniosła procedurę nadmiernego deficytu. Pieniądze też do długu się nie wliczają, więc są bezpieczne. A OFE to powinni zlikwidować ze względów merytorycznych, ale darowanemu koniowi..
@”W jaki sposób Niemcy ograniczają wewnętrzną konsumpcję?”
Głównie chodzi o to o czym napisał Tomek, czyli https://pl.wikipedia.org/wiki/Agenda_2010 Ogólnie doskonale się przygotowali na wejście euro, szkoda że kosztem swoich obywateli.
10/03/2016
Michał Stopka@ Adam K
Po pierwsze zobowiązania się zminiły z tego względu, że obligacje znacznie trudniej unieważnić. Natomaist zobowiązania ZUSu już kilka razy były pomniejszane w ostatnich latach.
Czyli już teraz są mniejsze niż wynikałoby to z historycznych obietnic: niższe waloryzacje, jak chociażby ta kwotowa Tuska opisana pod koniec tej analizy o ZUSie:
Jaka emerytura z ZUS? Jak na własnym przykładzie policzyłem jaką będę miał emeryturę z ZUS?
http://www.michalstopka.pl/jaka-emerytura-z-zus/
To po pierwsze, więc tak, Pan Maciek ma rację bo rząd już oszukuje. A na razie mamy dobrą sytuację demograficzną (dwa wyże na rynku pracy, mało emerytów). Nie chce mi się tutaj pisać co będzie jak ta sytuacja niedługo się odwróci (dużo emerytów, niż demograficzny na rynku pracy)
A po drugie zamiana obligacji w OFE na zobowiązania w ZUSie jest obecnie droższym rozwiązaniem ponieważ zapisy w ZUSie przyrastają szybciej (wyższy koszt) niż koszt obligacji. Innymi słowy jeszcze trudniej w przyszłości będzie zrealizować te zobowiązania w ZUSie bo przyjęto bardzo drogie rozwiązanie.
Pisałem na ten temat w szczegółowej analizie dwa lata temu:
ZUS czy OFE: opłakane prawdziwe skutki wyboru dla polskich finansów publicznych?
http://www.michalstopka.pl/jakie-prawdziwe-skutki-wyboru-zus-czy-ofe-dla-polskich-finansow-publicznych-cz1/
Mało tego, w analizie konserwatywnie przeanalizowałem rentowności obligaci dziesięcioletnich. Ale krótsze obligacje mają niższe rentowności więc koszt byłby niższy niż w przyjętych obliczeniach. I dlatego róznica pomiędzy finansowanie OFe obligacjami a finansowaniem obecnymi zapisami w ZUSie dla tej części jest jeszcze większa i jeszcze bardziej niebezpieczna dla ZUSu i finansów publicznych.
Ale co najlepsze dzięki tem co zrobił Tusk, teraz PiS może się dalej zadłużać bo deficyt na rok 2016 to 73 mld zł a tak byłby pewnie około 100 mld zł. Szczegółowa analiza pod koniec tego artykułu była dla przypomnienia:
„Big Short” na Polskę: obniżenie ratingu Polski przez agencję S&P
http://www.michalstopka.pl/big-short-na-polske-historyczna-obnizka-ratingu-polski-przez-agencje-ratingowa-sp/
23/04/2016
PatrykA czy krach złotówki będzie miał wpływ na kurs PLN/GBP?